Атасыз төрөлгөн наристе

Негедир акыркы күндөрү бир эже менен жакын болуп кеттим. Жаркылдаган баары түгөлдөй шайма шай  болгону менен, көздөрү муңайым. Дайыма бир ойдун кучагынан суурула албай тургандай элес калтырчу.

    Жумушума байланыштуу сырдаш боло түштүк. Күндөрдүн биринде эже  сабыры суз  жолдошум ооруканада, кызым  ооруп, төшөктө көзүнө жаш тегеренди.

    Бир кезде «менин үйүмө барып, чай-пай ичип кет кенен-кесир сүйлөшөлү. Качантан бери ичимдеги өлсөм өзүм менен  кошо кетет деген купуя сырымды сени менен бөлүшөйүн»-деди.

    Макул көрүп ээрчип алдым. Заңгыраган үч кабат үйдүн жанына такси бат эле жеткирди. Келишкен дарбазаны ача бергенде  астыбыздан эшектей болгон  ит арсылдап тосуп алды. Короо толо гүлдөрдү көргөнүмдө гүлдөр дүйнөсүнө туш келгендей жан дүйнөмдү башкача аруу сезим аралап, өткөндөй таасирлендим. Жол баштаган эже үйгө кирүүмдү өтүндү. Үйдүн ичине баш бакканда экзотикалык токойдо жүргөндөй болдум. Шагы ийилген банан, лимондорду  көргөндө оозум ачылды. Ал гана эмес, банандар арасында кичинекей жолборстун баласы тура калчуудай түктүйөт. Чочуп кеттим, анымды байкай койгон эже ал жасалма кызым жасаган, «ушундай нерселерди жасаганды жактырат»-деп койду. Ашканага баш бактык. Бүгүн жакшылап конок бол! « Жан дүйнөмө көптөн бери тынчтык бербеген, катаал тагдырымды шашпай айтып берейин. Акыркы күндөрү көп ооруйм,  ичте кетсе өкүт болуп калбасын»-деген болду ойлуу. Стол үстүн жайнатып, сөзгө кирди.

  Балалыгым эң сонун өттү. Бир-туугандар бир жаштан катар төрөлгөнүбүз үчүн мени таэнем колуна алган.Үйдүн эркеси болуп, бой жеттим, өз билгенимди койбогон өжөр, тентек кыз болуп чоңойдум. Мектепте жакшы окудум. «Келечекте  комбайын айдасам»-деп, кыялданчумун.

   Менин балалыгым өткөн айыл аябай керемет жер эле. Жазындасы айлананы жашылга орогон бир укмуш гүлдөр өсүп чыкчу. Ал эми ак төөнүн карды жарылган күз келгенде, пахтазарлуу айыл болгондуктан, ак пахта учу кыйырына көз жетпегендей, кол менен жасап койгондой, кооздукка бөлөнчү. Ошондой табигаттын кооздугуна аралашып, бактылуу балалыгым өттү.

     Биздин айыл тоо койнунан алыс жайгашкандыктан, азын оолак мал жаныбызды аркан менен байлап, караганга мажбур элек. Бармактай кезимден таятамдын атына учкашып, малга жакын өстүм. Кийинчерээк  бир аз эстартканда таятам ооруп калып, мал караш менин вазийпама өттү. Сабактан соң мал карайм, үй жумуштары менен алек болом.

      Таятам элдик  эпосторду жатка билген. Ырларды куюулуштуруп, айткан акылман адам эле. Элибиздин түгөнгүс дөөлөттөрүн мага эрте таанытты. Улутубуздун  улуулугу  жазылбаса да ооздон оозго айтылып келген Манасыбыз жана башка чыгармалар деп сыймыктанчу.

   Жайдын акыркы күндөрүндө таятам дүйнө салды. Жашоомдогу эң алгачкы жоготуум эле. Балалык  дүйнөмө бүлүк түштү. Биринчи жолу                                                                                        жан дүйнөм жабыркап, балалыгымдын асманы бүркөлдү. Баягы эрке кыялымдын бири жок. Бат эле чоңойо түшкөнсүдүм, түнт да болуп кеттим. Таятам өткөн соң өлүм туралу ойлоно баштадым.

       Адамдар эмне үчүн өлөт? Суроо көп, жооп жок. Адашкан улактай баарынан алыстайм. Таятам кайрылып келчүдөй тымызындан жол карайм, күтөм. Көңүлсүз күндөрүм өтүп жатты. Эч ким менен сүйлөшпөйм, дилиме кандайдыр кайрыктар келет. Калем сап алып ак баракка жазсам муңдуу ыр саптары келип чыгат. Эрмегим ыр жазуу болуп калды. Таэнем менен гана сүйлөшкөнүм болбосо башкалардын бар жогун эске албайм.

     Бир күнү таэнем апама (төрөгөн апама ) « Балаңды өзүңө тартсаң боло, карачы? кандай кыйналып жатат. Эми менин  да көзүм өтсө. Бу кыз кандай күнгө туш келет? Акыры өз балаңарды колуңарга тапшырайын»- деп жатканын кулагым чалып калды. Уккан кулагыма ишенбей, делдейдим. Тапшырганы эмнеси? Мен алар менен кантип жашайм? « Таэнем кызык ко»- деп ойлоп кеттим. Коёндой окшош күндөр өтүп жатты. Көз ачып жумганча таятамдын, кыркылыгы келип жетти. Кырк күндүгүн өткөрүп, боз үйдү жыйнаган соң, туугандар баары үйлөрүнө тарашты. Таэнем мени жанына олтургузуп, саамайымдан сылап, «Гүкү сен эми бой жеттиң. Баарын түшүнүп калдың. Мен да каарыдым, көзүмдүн тирүүсүндө сени ата энеңдин колуна тапшырайын. Бир-туугандарың менен боордош өс» -деди.

    Таятам эми чындап өлгөнүнө ишендим. Чучуктай чыңырып ыйлап жаттым, ата  мени алып кет.. ата…(таятамды ата дечүмүн) сиз жок мени батырбай жатышат. Эми эмне кылам? Мен кантем, кимден жардам сурайм, ата артыңыздан барам!.. Андан аркысы эсимде жок. Көзүмдү ачсам апам (таэнем) жанымда  ыйлап олтуруптур. Көзүмдү ачканымды көрүп көз жашын сүртүп, коркутпачы садагам азыр мен кыйналып турам, атаңды жоготуу мага оңойго турган жок. Он алты жашымда атаң менен баш кошком, бүт өмүрүмдү сүйүмдү атаңа арнадым.

    Кызык ушулар да сүйүүнү билчү беле таң калдым. Бир топтон кийин суроо узаттым.

 — Апа атам экөөң кантип баш коштуңар эле?

 — Анда мен он алтыдагы курагым эле согуш жаңы аяктаган кез. Согуштан кийинки каатчылык учур. Элдин баары ач жылаңач, согуш бүттү дегени эле болбосо эл тоюуна элек. Бир күнү биз талаада иштеп жүрсөк, райондон өкүл келет деп, калышты. Кетмен чаап жаттык эле чапкан кетмендерибизди токтотуп күтүп калдык. Жаныбызга үч атчан бастырып келди. Ошондо атаңды биринчи жолу көрдүм .      Башында солдат шляпа, үстүндө боз күрмө. Жаңы оорудан айыккандай өңү кер сары экен . Биздин парторг бул жаңы раис деп тааныштыра кетти. Тургандардын арасын күбүр шыбыр аралады.

     Жашко? « Бетинин сары түгү түшө элек, экен»- деген сөздөрүн угуп калдым. Жанымда турган атлас чапанчан Калдар аке «Ээ айланайын парторг балам. бул баланы бизге башчы болот дейсиң, жаш экен иштей алабы?»- деди.

  — Иштейт аксакал бул бала жаш болгон менен кан күйгөн согушту көрүп келген. Сиздердин колхозду өргө сүйрөйт деп, ишенген үчүн алып келип олтурам.

   — Ээ андай болсо жөнү бар экен. Калдар аке муюугандай түр көрсөттү.

Атаң аттан түшүп, тургандарга кайрылды. « Кагылайын калайык… Согуш бүттү, бирок бүткөн менен согуштан калган жарат айыга элек. Азырынча айыкпайт. Мукуктана түштү. Кантседа жашообузду жакшыртканга жан үрөп, аракеттенишибиз керек. Бизге ущул күндү алып берүү үчүн жанын курман кылып,  кан төккөн бир боорлорубуздун  ишеничин акташыбыз керек»-деди.

    Ошентип атаң биз менен иштеп калды. Татынакай,  жайдары жигитти  кыз- келиндин  баары сүйдү. Негедир элге кошулуп, атаңды тымызындан жактырып жүрдүм. Атаң жаныма келсе уялганымдан мукактанып, сүйлөй албай манаттай кызарып, кетчүмүн. Башкаларга окшоп, тамаша да ыргыта алчу эмесмин.

 Бара-бара ымалабыз келишип, баш коштук. Атаң рахматы болгур жаңы үйлөнгөндө кандай мамиле кылса, өмүрүнүн акырына чейин ошол калыбынан жазбай сыйлап өттү.

    Кызык баягы мен китептен окуп кинодон көргөн сүйүү деген сезимди буларда түшүнгөн экен деген ойдун оромунан чыга албай калдым.

   Ыйлап сыктаганыма карабай өз ата энемдин үйүнө кеттим. Өз бир туугандарым мага жаттай, тааныштай эле сезилет. Бара бара кунарсыз күндөрүмө да көндүм. Ата-энем менен дээрлик сүйлөшпөйм. Мектептен кайтканда таэнеме жолугам, андан соң таятам коюулган көрүстөнгө барып, куран окуп, көпкө чейин таятама сүйлөп берем, Тажаганча божурайм, жедеп чарчаганымда мойнунан байлаган иттей болуп, айылдын этегинде жайгашкан бир туугандарым өз ата-энем турган үйгө келем.

    Билинбей туягы ташка тийбеген күлүк өңдүү күндөр сапырылып өтүп, мектепти да аяктадым. Окуучулук күндөр менен коштошуп жатып, кайрадан таятамды эстеп өксүдүм, Кандай гана ой максаттарыбыз бар эле? Кыялдарыбыздын баарын шум ажал таятамды арабыздан алып кетип талкалады.

      Мектепти аяктаган соң баш калаабыздагы кыз -келиндер иниститутуна окууга өттүм.Бала кезден кыялданган «айдоочу болом»-деген кыялдар ишке ашпай калганына ичим туз куйгандай ачышкан менен, мотурайган бөбөктөргө музыкадан сабак береримди эстесем, жан дүйнөм алыстарга алып учат.

      Студенттик кез кандай керемет. Келечектен көптү үмүттөнгөн жаштардын баары жарыша китептен башын көтөрбөй сабак окуу менен убара. Алардын катарында мен да бармын. Сабактан колум бошобойт. Китепканалардан кыргыз музыкасы тургай дүйнөлүк классиктердин музыкасын казып окуйм. Жерде эмес асманда жүргөндөй кыялдарым алыстарга алып учат. Музыка дүйнөсү мени өзүнө оп тартып баратты. Ыр дүйнө менен жүрүп, жигит жандо, үй-бүлө күтүү дегендер пландан артта калып жатты. Айылга эс алууга барган сайын эки апам тең жашың өтүп кете электе теңиңдө тапсаңчы?- деп кулактын кужурун алат. « Ай жигиттер карабай жатпайбы?»-деп күлүп кутулам.

  Ооба сага өзүңдү жанга теңебей, анча мынчаны теңиңе албай жүргөнүңдү билбейт дейсинби? Төгөрөгү төп келген мырза жигитти издеп жүрсөң жаңыласын каралдым.  Жашоодо баары тегиз жан болбойт деп айтуудан таэнем тажабайт. «Сени тууруңа кондуруп өлсөм арманым жок »-деп бежирейт.

    Таэнем да кызык жан, эч кимди сүйбөсөм эле турмушка чыга беришим керекпи?- деп ойлоном. Кызык кат жазган жигиттердин бири да жүрөгүмдүн ачкычын таба албаса.  

        Үчүнчү курсту аяктаган жылым,  СССР деген улуу держава кулады. Баары чак челекей түшүп калды. Кечэкинин бири жок. Айылдарды тургай шаарды ачкарчылык каптады. Ошол жылы жаз  да  аябагандай кечикти.  Жаздын келишин негедир абдан  күттүм. Жаз келсе эле кандайдыр жакшы жаңылык кошо келчүдөй үмүттөнөм. Көпкө күттүргөн жазда келди. Кетпей каарын салган кыш кетип, айлана жылуу тартты.

  Бир күнү курбу кызымдын үйүнө конокко барып калдым. Терзеде өсүп турган бөлмө гүлдөрүнө суктанып, карап турсам кубумдун агасы бир жигит менен баш бакты.

  -Оо кел Гүкү(мени баары эркелетип чакырышчу) Келбей кеттиң кандай анан окуулар жакшыбы?

Жолдошуна кайрылды  таанышып кой карындашымдын курбусу бирге окушат.

  Жигит мага колун сунуп калды. Атым Адилет.

   Сунган колду сумсайтпайын деп колумду сунуп, а менин атым Гүлбурак дедим да көзүнө тике карадым. Жалт карап  көздөр көзгө чагылганда негедир сүрдөп кетип, колумду тартып алдым.

  Чогуу олтуруп чай ичтик. Тамакка табитим тартпай жан дүйнөмдө мурда болуп көрбөгөндөй бир бурулуш болуп жатты. Астырттан уурдана карайм.

   Ошол күндөн тарта Адилет ар шылтоону айтып биздин жатаканага көп келчү болгон. Келбей калган күндөрүндө негедир жол карай берем. Билинбей айлар өтүп, арабыздан кыл өткүс болуп баратты. Күн кечтегенде Адилет экөөбүз кынала басып, киного барабыз, шаар кыдырабыз. Бир күнү кечиксек  мени жатаканага киргизбей койду. Сыртта калганыма боору ачыдыбы Адилет Гүкү капа болбо жүрү кадыр түн тособуз деди.

уландысы бар

Булак:bulut.kg